Pravo na invalidsku penziju jedno je od pitanja koje često izaziva nedoumice. Građane najčešće zanima šta se po zakonu smatra invalidnošću, koliko staža je potrebno, da li su uslovi isti za sve i šta se dešava ako korisnik invalidske penzije ponovo počne da radi.
Prema Zakonu o penzijskom i invalidskom osiguranju, invalidnost postoji kada kod osiguranika nastane potpuni gubitak radne sposobnosti. To znači da lice više nije sposobno da obavlja svoj posao, ali ni drugi posao koji bi odgovarao njegovim fizičkim i psihičkim sposobnostima i kvalifikacijama.Međutim,samo postojanje invalidnosti nije dovoljno za sticanje prava na invalidsku penziju. Uslovi zavise i od uzroka zbog kog je invalidnost nastala.
Ako je uzrok povreda na radu ili profesionalna bolest, pravo na invalidsku penziju može se ostvariti bez obzira na dužinu staža osiguranja. Kada je, međutim, invalidnost posledica bolesti ili povrede van rada, potrebno je da potpuni gubitak radne sposobnosti nastane, pre godina života potrebnih za starosnu penziju i da osiguranik ima najmanje pet godina staža osiguranja, za koji su plaćeni doprinosi.
Za mlađe osiguranike, zakon propisuje blaže uslove. Ako invalidnost nastane do 20. godine života, dovoljna je najmanje jedna godina staža osiguranja. Ako nastane do 25.godine, potrebne su najmanje dve godine, a do 30. godine najmanje tri godine staža osiguranja.
Osnovni uslov u pogledu potrebnog staža, isti je za žene i muškarce. Razlike se, međutim, mogu pojaviti kod obračuna visine penzije. Pri određivanju iznosa invalidske penzije, pored stvarno ostvarenog staža, zakon u određenim slučajevima priznaje i takozvani dodatni staž.
Suština ovog pravila, je da osoba koja je postala invalid u mlađim godinama ne ostane sa penzijom obračunatom, samo na osnovu nekoliko godina rada. Zato se, prema zakonskoj formuli, uzima u obzir i deo staža, koji bi osiguranik mogao da ostvari da invalidnost nije nastupila.
Jedno od čestih pitanja jeste: da li korisnik invalidske penzije može ponovo da radi? Odgovor proizlazi iz same definicije invalidnosti: pravo na invalidsku penziju zasniva se na potpunom gubitku radne sposobnosti. Zbog toga zakon ne predviđa jednostavno pravilo po kome bi se penzija automatski obustavila, čim korisnik počne da radi.Nije predvidjena mogućnost, da invalidski penzioner bude radno angažovan.
Fond PIO, po saznanju, može pozvati lice za koje postoji podatak, da je u radnom odnosu, na ponovno veštačenje. U tom slučaju, može biti utvrdjeno da invalidnost ne postoji i samim tim, biće ukinuto pravo na invalidsku penziju.
Postoje i oblici radnog angažovanja, koji ne bi doveli automatski do prestanka prava na invalidsku penziju. To se, između ostalog, odnosi na privremene i povremene poslove, ugovor o delu i druge ugovore, po osnovu kojih se ostvaruje ugovorena naknada.
Poseban je i položaj lica koja su samo osnivači ili vlasnici privrednog društva, pod uslovom da u njemu ne rade i nisu upisana kao direktori ili zastupnici, kao i vojnih invalidskih penzionera i određenih policijskih službenika.
Invalidska penzija je, dakle, pravo koje zavisi od više uslova: zdravstvenog stanja, uzroka invalidnosti i dužine staža osiguranja. Zato je važno da se svaki konkretan slučaj, proveri prema važećim propisima i dokumentaciji osiguranika.
U nekom od narednih tekstova, objasnićemo: kako rade organi veštačenja Fonda PIO, šta se po zakonu smatra povredom na radu i profesionalnom bolešću, i kako se računa takozvani dodatni staž. Odgovorićemo na vasa pitanja i nedoumice.
Goranka Vilimanović, dipl.pravnica u penziji
Comments are closed.