Smanjuje se broj poljoprivrednih gazdinstava u Rasinskom okrugu
Srpska poljoprivreda suočava se sa jednim od najvećih izazova u poslednjim decenijama. Iako više od pola miliona poljoprivrednih gazdinstava i dalje proizvodi hranu za domaće i strano tržište, broj ljudi koji žive od poljoprivrede, kao i broj samih gazdinstava, iz godine u godinu opada.
Najnoviji podaci pokazuju da u Srbiji trenutno postoji 508.365 poljoprivrednih gazdinstava, dok je u primarnoj proizvodnji hrane direktno ili indirektno angažovano 1.150.653 ljudi. Na svakom porodičnom gazdinstvu u proseku rade i žive svega 2,2 člana domaćinstva ili stalno zaposlena lica.
Iako ove brojke na prvi pogled deluju ohrabrujuće, poređenje sa ranijim periodom otkriva zabrinjavajući trend. Još 2018. godine u srpskoj poljoprivredi bilo je angažovano 1.336.714 ljudi. To znači da je za manje od osam godina broj ljudi uključenih u proizvodnju hrane smanjen za oko 186.000, odnosno za približno 14 procenata.
Istovremeno, Srbija je ostala bez više od 62.000 poljoprivrednih gazdinstava. Ovaj podatak posebno zabrinjava stručnjake jer ukazuje na postepeno gašenje malih i srednjih porodičnih farmi koje su decenijama predstavljale osnov domaće poljoprivrede.
Poljoprivreda ostaje oslonac Rasinskog okruga
Iako ne postoje konačni javno dostupni podaci koji bi precizno pokazali koliko je gazdinstava ugašeno u Rasinskom okrugu između dva popisa, jasno je da i ovaj deo Srbije prati nacionalne demografske i ekonomske trendove.
Poljoprivreda je jedna od najvažnijih privrednih grana u Kruševcu, Aleksandrovcu, Trsteniku, Brusu, Varvarinu i Ćićevcu. Upravo zato svako smanjenje broja proizvođača direktno utiče na razvoj sela, lokalnu ekonomiju i ukupnu proizvodnju hrane.
“Savremena poljoprivredna proizvodnja podrazumeva sposobnost pravovremenog prepoznavanja potencijalnih problema i pripremu odgovarajućih mera za njihovo prevazilaženje. Rizici poput suše, grada, mraza, pojave bolesti i štetočina, poremećaja na tržištu, nedostatka finansijskih sredstava iliadministrativnih prepreka mogu značajno ugroziti ekonomsku održivost gazdinstva.
Mnogi poljoprivredni proizvođači, naročito oni sa manjim obimom proizvodnje, nemaju dovoljno resursa da se samostalno izbore sa svim navedenim izazovima. Kao posledica toga, deo njih smanjuje obim proizvodnje ili u potpunosti odustaje od poljoprivredne delatnosti.”, kaže Momir Nedić, savetodavac iz Poljoprivredne stručne i savetodavne službe Kruševac.
Područje Rasinskog okruga raspolaže značajnim poljoprivrednim potencijalima. Ukupna površina okruga iznosi gotovo 570.000 hektara, dok je oko 159.777 hektara obradivo poljoprivredno zemljište. Oranice i bašte zauzimaju više od 92.000 hektara, a voćnjaci i vinogradi preko 24.000 hektara.
Ovi podaci potvrđuju da Rasinski okrug i dalje predstavlja jedno od značajnijih poljoprivrednih područja centralne Srbije.
Vinogradi Župe, voćnjaci Trstenika i malinjaci Brusa
Poljoprivredna proizvodnja u Rasinskom okrugu izuzetno je raznovrsna. Aleksandrovačka Župa već decenijama važi za jedan od najpoznatijih vinogradarskih krajeva Srbije. Tradicija uzgoja vinove loze na ovom području meri se vekovima, a vina iz Župe danas pronalaze put do domaćih i stranih tržišta.
Trstenički kraj poznat je po razvijenom voćarstvu i rasadničarskoj proizvodnji. Brojna domaćinstva bave se uzgojem šljive, jabuke, kruške i drugog voća, dok rasadnici predstavljaju važan segment lokalne privrede.
Na području Brusa i padina Kopaonika značajno mesto zauzimaju malina i kupina, kulture koje već godinama predstavljaju jedan od najvažnijih izvoznih proizvoda srpske poljoprivrede.
U ravničarskim delovima Kruševca, Varvarina i Ćićevca dominantne su ratarske kulture, pre svega kukuruz, pšenica i industrijsko bilje.
Zašto se broj gazdinstava smanjuje?
Razlozi za gašenje poljoprivrednih gazdinstava su brojni. Među najčešće pominjanim problemima nalaze se rast troškova proizvodnje, visoke cene goriva, đubriva i zaštitnih sredstava, nedostatak radne snage, ali i sve izraženije klimatske promene.
Poslednjih godina poljoprivrednici su se suočavali sa dugim sušnim periodima, kasnim prolećnim mrazevima, gradom i drugim vremenskim nepogodama koje su značajno uticale na prinose.
Dodatni problem predstavlja odlazak mladih iz sela. Mnogi naslednici porodičnih gazdinstava odlučuju se za život i zaposlenje u gradovima, zbog čega veliki broj imanja ostaje bez naslednika koji bi nastavili proizvodnju.
Šta donosi budućnost?
Uprkos izazovima, stručnjaci smatraju da srpska poljoprivreda i dalje ima značajan razvojni potencijal. Rasinski okrug posebno raspolaže povoljnim klimatskim uslovima, kvalitetnim zemljištem i dugom tradicijom proizvodnje hrane.
“U takvim okolnostima, različiti oblici udruživanja proizvođača – kroz zadruge, kooperative, udruženjaili ugovorenu proizvodnju – mogu predstavljati efikasan model za unapređenje konkurentnosti iotpornosti poljoprivrednih gazdinstava. Udruživanjem se stvaraju mogućnosti za zajedničku nabavkuinputa, lakši pristup tržištu, razmenu znanja i iskustava, bolje upravljanje rizicima i efikasnijekorišćenje raspoloživih resursa. Ipak, uprkos brojnim prednostima koje ovakav pristup može doneti,u našem kraju i dalje postoji mali broj uspešnih primera organizovane zajedničke proizvodnje, štoukazuje na potrebu za dodatnim podsticanjem i jačanjem različitih oblika saradnje međupoljoprivrednim proizvođačima.”, tvrdi Nedić
Međutim, budućnost će u velikoj meri zavisiti od ulaganja u modernizaciju proizvodnje, razvoj sistema za navodnjavanje, podršku mladim poljoprivrednicima i stvaranje stabilnijih tržišnih uslova.
Podatak da je Srbija za manje od jedne decenije izgubila više od 62.000 poljoprivrednih gazdinstava predstavlja ozbiljno upozorenje. Za Rasinski okrug, gde je poljoprivreda i dalje važan izvor prihoda za hiljade porodica, očuvanje sela i proizvodnje hrane nije samo ekonomsko pitanje, već i pitanje dugoročnog razvoja čitavog regiona.
