Od istorijskog nasleđa do žabokrečine
Česma kneza Lazara, koja se nalazi u neposrednoj blizini Arheološkog parka “Lazarev grad”, doživela je sramnu sudbinu Uroševe česme koja, svedoci smo, već godinama “pliva” u žabokrečini. Dok se voda sa Lazareve česme danima nekontrolisano izliva i polako plavi okolni kameni plato, konzervirani ostaci turskog amama, koji se nalaze pored samog izvorišta, su već poplavljeni, zatrpani gomilom smeća i prekriveni korovom.
Turistima koji dođu da posete Lazarev grad sigurno bi bilo interesantno da obiđu i česme izrađene u doba kneza Lazara. Na području grada Kruševca takvih izvorišta je pet. Jedan od njih je i Lazareva česma, prepozantljiv i važan istorijski objekat iz perioda srednjovekovne Srbije.
Nažalost, ovo kulturno dobro doživelo je sudbinu Uroševe česme koja već godinama pliva u žabokrečini i umesto mesta na koja bismo sa ponosom dovodili turiste, dobili smo prostor koji predstavlja ruglo i potencijalni izvor zaraze.
Naime, sa sve tri lule na Lazarevoj česmi voda se nekontrolisano izliva, polako plavi plato, dok se ostaci turskog amama, od prljave vode, smeća i gustog korovskog rastinja, više i ne vide.
Inače, pretpostavlja se da današnji arhitektonski oblik česme u velikoj meri potiče iz perioda osmanske vladavine, kada je Kruševac nosio naziv Aladža Hisar.
Česma je prepoznatljiva po prostranom platou koji je ograđen masivnim kamenim potpornim zidom. Karakteristična je i po tome što ima lule raspoređene na tri strane iz kojih ističe voda. Do samog platoa i lula silazi se kamenim stepenicama.
Prilikom kasnijih arheoloških i infrastrukturnih radova, u neposrednoj blizini česme otkriveni su i ostaci starog turskog amama.
Kada su temelji i zidovi amama otkopani, javila se potreba da se to arheološko nalazište trajno zaštiti od atmosferskih padavina, pa je 2019. godine urađena konzervacija. Postavljena je i zaštitna konstrukcija od pleksiglasa, kako bi se arhitektura sačuvala od zuba vremena. Umesto toga, zbog izostanka brige o ovom kulturnom dobru, na samo stotinak metara od centra grada, danas imamo plutajući otpad, barsku travu i žabokrečinu.
Tekst i foto: J. Pavlović
